ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଟଙ୍କା ଦେହରେ ରହିଛି ଅନେକ ଜିନିଷ ଯାହା ଖୁବ କମ ଲୋକ ଜାଣିଥିବେ । ଆପଣ କେବେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛନ୍ତି କି ନୋଟ୍ର ଚାରିପାଖ ଧାରରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ରେଖା କିମ୍ବା ବର୍ଡର୍ କାହିଁକି ରହିଥାଏ? ଅନେକଙ୍କୁ ଏହା କେବଳ ଡିଜାଇନ୍ର ଅଂଶ ବୋଲି ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ବଡ କାରଣ।
ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ର ଧାରରେ ଥିବା ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ନୋଟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ। ନୋଟ୍ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର, ଭାଙ୍ଗିବା କିମ୍ବା ଟାଣିବା ସମୟରେ ଧାର ଶୀଘ୍ର ଛିଣ୍ଡିଯିବାରୁ ଏହାକୁ ରୋକିବାରେ ଏହି ବର୍ଡରର ଭୂମିକା ଥାଏ । ଏହା ନୋଟ୍ର ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଏହାଛଡ଼ା, ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ର ସଠିକ୍ ଛପା, କଟିଂ ଏବଂ ଡିଜାଇନର ସନ୍ତୁଳନ ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। କେତେକ ଦେଶରେ ଏହି ବର୍ଡର୍ର ଡିଜାଇନ୍ ଜାଲି ନୋଟ୍ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାମ କରେ।
ନୋଟ୍ର ଧାରରେ ଥିବା ଏହି ରେଖାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହା ନୋଟ୍ର ଡିଜାଇନ୍କୁ ସନ୍ତୁଳିତ ରଖିବା ସହିତ ଛପା ସମୟରେ ଠିକ୍ ମାର୍ଜିନ୍ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସହଯୋଗ କରେ। ଏହା ଫଳରେ ନୋଟ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଡିଜାଇନ୍ କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କଟିଯିବାର ଆଶଙ୍କା କମିଯାଏ। ନୋଟ୍ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବାରୁ ଏହାର ଧାର ଅଂଶ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ବର୍ଡର୍ ଅଂଶ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ମାର୍ଜିନ୍ ଭାବେ କାମ କରିଥାଏ, ଯାହା ଧାର ଛିଣ୍ଡିଗଲେ ମଧ୍ୟ ନୋଟ୍ର ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଚିହ୍ନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ। ଏହା ନୋଟ୍ର ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକା ତୁଲାଏ ।
ଏହାଛଡ଼ା, ବଡ଼ ବଡ଼ ସିଟ୍ରେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଅନେକ ନୋଟ୍ ଛପାଯାଏ। ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାପରେ କଟାଯାଏ। ଧାରରେ ଥିବା ବର୍ଡର୍ କିମ୍ବା ରେଖା ଛପା ଓ କଟିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସଠିକତା ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ। ଅନେକ ଦେଶର ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ରେ ବର୍ଡର୍ରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଡିଜାଇନ୍, ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି ଓ ମାଇକ୍ରୋ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନକଲ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ହେତୁ ଜାଲି ନୋଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଏହା ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଭାରତୀୟ ନୋଟ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଧାରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖା, ଅଳଙ୍କାରିକ ପ୍ୟାଟର୍ନ ଓ ଗୁଇଲୋଶ୍ ଡିଜାଇନ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଜଟିଳ ରେଖାଚିତ୍ରକୁ ସାଧାରଣ ପ୍ରିଣ୍ଟର୍ରେ ନକଲ କରିବା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ, ଯାହା ନୋଟ୍ର ସୁରକ୍ଷାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରେ। ତେଣୁ, ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ର ଧାରରେ ଥିବା ଏହି ରେଖା ଖାଲି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ନୁହେଁ। ଏହା ନୋଟ୍ର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ, ଏବଂ ଜାଲି ନୋଟ୍ ରୋକିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ।
